|
Hello, Europa
(edo komunikazioa-inkomunikazioa)
Astelehena. Goizeko zortziak. Hau nahasmendua! Paper guztiak, biltzeko.
Eta gero, bilerara! “Ez ahaztu: irakasle harekin hitz egin behar
duk… Ikasgelara sartu aurretik harrapatu!” Hara, orain,
telefonoa! Nor ote, hain goiz?
- Hello! Klaus naiz, eta Antwerpenetik deitzen dizut, Belgiatik.
Europako Batzordeak Leonard Orban izendatu du Eleaniztasun Komisario
berria, eta hark nire enpresari egin dio enkargua, hizkuntzen alorrean
lan egiten duen jendeari inkesta egiteko. Zu “Camps in euskera”
izeneko proiektuaren arduraduna omen zara… Nafarroan egiten duzu
lan, ezta? Nola dago euskara Nafarroan?
- Hello, Klaus. Ez da kontu erraza… eta luze joko luke dena kontatzeak!
Euskara etengabe joan zen galtzen Nafarroan, lurraldez lurralde, eta
XX. mendearen erdialdetik aitzina azkartu egin zen galera. Unescoren
arabera, hizkuntza bat galtzeko bidean da, hiztunak populazio osoaren
% 10 baino gutxiago badira. Nafarroan, egun, Miquel Grosek dioenaren
arabera, doi-doi gainditzen dugu % 10eko muga. Eta azken bi hamarkadetan
abiatutako berreskuratze-prozesuari zor diogu muga hori gainditu izana.
Orain hizkuntzaren erabilerak kezkatzen gaitu gehien.
- Europako Elkarteak baditu hizkuntzak babesteko hainbat neurri
eta programak. Ezagutzen al dituzu?
- Bai… Europako Gutunaz eta Erasmus tankerako programei buruz
ari zara, ezta? Bai, baina hemen… Hemen, beste modu batean ulertu
dute BERDINTASUNA… Hemen, orain arte behintzat, berdinak izateko,
hizkuntza nagusia –gaztelania, gure kasuan– baino ez da
jakin behar… Hemengo agintari batzuek behin baino gehiagotan esan
dute gutxiengoaren hizkuntza –euskara, kasu honetan– baloratzeak
edota esijitzeak –demagun, Administra-zioan lanpostu bat eskuratzeko
orduan– hizkuntza hori ezagutzen ez dutenak diskriminatzea dela...
Paradoxa da, gero, bizirauteko babesa behar duen hizkuntza diskriminatzailetzat
jotzea…
- Leonard Orbanek interes berezia dauka lan-munduan eta komunikabideen
esparruan. Zer-nolako laguntza eman ahal zaio zuen hizkuntzari alor
horietan?
- Hasteko, espero dut Orban jaunak hizkuntza ofizialak eta nazioartean
erabiltzen diren laupabost hizkuntza nagusiak baino zerbait gehiago
hartzea kontuan... Espero dut gurea bezalako hizkuntzak ere gogoan hartzea!
Hemen izan, badira hainbat saio, euskara eta lan-mundua uztartzeko abiatuak,
nahiz administrazio publikoaren aldetik laguntza handirik ez duten...
Bestetik, ongi da kanpainak egitea, hizkuntza guztiak balioeste aldera,
baina askotan oso puntualak eta jarraipen gabekoak izaten dira halako
kanpainak. Nork du jada gogoan zertarako balio izan zuen Europako hizkuntzen
urteak? Agian hor izanen dugu oraindik gure mahaietako baten gainean
pegatina bat edo beste, baina segur aski ez da askoz gehiago gelditu…
Bederatziak! Ordubete hizketan Klausekin, eta berandu da, irakaslearekin
hitz egiteko… Eta Klausek zerbait ulertu ote duen jakiterik ez
… Eta paperak antolatzeko astirik gabe, bilerara joan behar…
Baldinba Klausek zerbait ulertuko ahal du!
Eduardo Aldasoro
|
Kerobia
|
Kerobia taldeak apirilaren
29an lan berria aurkeztu zuen. Lan hau urte eta erdian kaleratuko den
trilogia baten lehen zatia da eta Materia organikoa eta gainerakoak
du izenburu. Taldeak, diskoa osoa goitik behera egin du, produkzioa
barne, eta berrikuntza ugari izan duen diskoa aurkeztu digu. Haiekin
aritu izan gara solasean.
"Kerobia" (2004), "Rose Escargot"
(2006) eta laster batean zuen hirugarren lana, "Materia organikoa
eta gainerakoak", karrikaratuko duzue. Zer moduzko diskoa da? Zer
moduz joan dira prestaketa lanak?
Egia esan, disko honen enfokea guztiz ezberdina izan da. Gure hirugarren
lan gisa trilogia bat prestatu dugu. Trilogia honen ardatz nagusia kontenedoreak
dira. Bertan biltzen dira kontsumitutako produktu eta ilusio guztiak.
Oraingo lan honek Materia Organikoa eta Gainerakoak izena duen kontenedoreari
egiten dio so, eta trilogiaren beste hurrengo lanek, paper eta kartoia
eta plastikoei egingo diete erreferentzi. Trilogia hau urte eta erdian
kaleratuko da. Materia Organikoa eta Gainerakoak jadanik kaleratua dago
(2008ko apirilean), bigarren zatia 2009ko otsailean kaleratuko da, eta
hirugarrena 2009ko urriaren partean.
Musika munduan sekulako giro nahasia bizitzen ari gara (Top
manta, interneteko jaitsierak, e.a.) azkeneko urteotan. Zer deritzozue?
Zuen proposamena ere berritzailea da zentzu horretan.
Bai, gaur egungo egoera ez da batere egonkorra, disko etxeak, musikaren
orain arteko hedapena eta gaur egungo medioekin ikusten ari garena,
SGAEren lana.... Gure proposamena erabat berritzailea da. Hasteko gure
lana dendetan orain arte bezala egongo bada ere, www.kerobia.com orrialdean
lan guztiak libreki deskargatu daitezke. Dohainik deskargatu badaitezke
ere, nahi duenak gure proiektua aurrera eraman ahal izateko bere diru
ekarpena egiteko aukera izango du. Bestalde, gure buruari SGAEtik baja
eman diogu eta aurreko diskoen etekinei uko egitea erabaki dugu, bere
metodologiarekin ez gaudelako ados, eta ez datorrelako bat gure filosofiarekin.
"Asteroideen antzokian artista eraila" kantaren bideoa
Vigon grabatu omen duzue. Nola joan zen? Noiz izanen da ikusgai?
Bideoklip hori diskoko lehenengo abestiarekin grabatu dugu eta jadanik
ikusgai dago www.kerobia.com web orrialdean. Vigon grabatu dugu Lohitzune
Sistiagaren zuzendaritzapean. Grabaketa oso intentsoa izan zen Vigoko
lan taldearentzat. Guk 4 egun pasa genituen bertan gu azaltzen ginen
tomak grabatzen eta egia esan oso gustura egon ginen. Gainera oso pozik
gaude lortutako emaitzarekin.
Zuen lehenengo maketako kantekin Nafarroako Unibertsitate Publikoko
Pop Rock lehiaketa eta Euskadi Gaztearen maketa lehiaketa irabazi zenituzten.
Halere, inpresioa dut Rose Escargotekin ezagunak egin zaretela Euskal
Herrian ezezik, Estatuan barna eta bestelako toki batzuetan ere. Horrela
al da? Zer eman dizue disko horrek?
Lehenengo diskoa atera zen bezala atera zen, orain arte egindako abestiak
edukita baino gehiago landu gabe. Bigarren diskoa, ordea, Kerobiak prestatutako
goitik beherako lana izan zen. Kontzeptua, abestiak, estiloa, dena goitik
behera pentsatua. Guretzat gure kontsolidazioa eta gure eboluzioa erakusteko
lana izan zen. Oso pozik geratu ginen lortutakoarekin. Orain beste aurrerapausu
bat eman nahi dugu, eboluzio aldetik, eduki aldetik, forma aldetik...
Euskal Herritik kanpo ezagunak egitearena, ordea, ez da batere erraza,
eta kontzerturen bat eman dugun arren eta oso gustura sentitu garen
arren, jendea biltzea eta zure musika ezaguna duten jendea topatzea
lan zaila eta luzea da.
Zergatik erabaki zenuten euskaraz abestea? Arazorik izan al
duzue horrekin kanpoaldera joan zaretenean? Pasadizoren bat?
Euskaraz abesten dugu naturalki horrela suertatu delako, gure hizkuntza
delako. Ez dugu sekula arazorik izan, baino segur aski, horrek, beste
erabaki guztiek bezala, Kerobiaren traiektoria baldintzatu du; egondako
lehiaketetan, irratietan, giroan...
Diskoa atera bezain laster kontzertuekin hasiko zarete, ezta?
Zer planak dituzue?
Bai, hemendik aurrera eta iraila arte kontzertuak egiten ibiliko gara.
Kontzertu horien berri gure web orrialdean izango duzue. Irailetik aurrera
trilogiaren bigarren zatia hasiko gara prestatzen, nahiz eta gauza asko
jadanik buruan baditugun.
Bestelako proiekturik?
Gure proiektua epe luzerako begiradarekin eginda dago eta batez ere
gure ikuslegoarekin horizontaltasuna landu nahi dugu. Gure artean interakzioa
eta komunikazio ona egon dadila. Horregatik garrantzi handia emango
diogu gure www.kerobia.com-i, bertan abestiak deskargatzeko jarriz,
gure blog atalarekin. Bertan jendeari era sinple eta eguneratuan informazioa
trukatzeko aukera eman nahi diogu.
|
|
Butan
Shangri Latza gisa ezagutu zen gure gizartean, paradisua
omen zen, horrela zela sinestarazi nahi ziguten, eta guk bidaia agentziek
saltzen zutena irentsi genuen. Baina errealitatea oso bestelakoa da.
Hurrengo lerroetan saiatuko gara pixka bat azaltzen nolakoa den herri
hori.
Butanen azalera 47.000 km karratukoa da. Muga egiten du Txina, Nepal
eta Indiarekin. Hiru estatu hauek betidanik eragin handia izan dute
Butango barne bizitzan. Erlijio ofiziala, Mahayana budismoa da. %69,6
budistak dira, %24,6 hinduistak, %5 musulmanak eta %0,8 bestelakoak.
Talde etnikoei dagokienez, %62,5 butia, %17,7gurung eta %19,8 bestelakoak
dira. Analfabetismo maila oso altua da, % 82 (15 urtetik gorako populazioan).
Datu honek oso ongi adierazten digu zein motako herria den Butan, zeintzuk
diren haien gabeziak eta arazoak.
Historia apur bat. XVII. mendean Tibetetik heldutako talde batzuek Butan
okupatu zuten eta euren menpe geratu zen. 1865az geroztik Indiako basailu
bilakatu zen eta Bretainia Handiak India konkistatu zuenean, Butan ere
bere menpe geratu zen. 1949an Indiak independentzia eskuratu zuen eta
hori zela-eta, Butan Indiako protektoratu izatera pasatu zen. 1970an
Butan estatu independente bilakatu zen eta 1974an Jigme Singie errege
koroatu zuten. Geroztik monarkia izan da.
Hiru dira etnia nagusiak: mendebaldean XIX. mendean Tibetetik heldutako
ngalongak bizi dira, euren eskuetan dago boterea eta erregea honen etnia-kide
da. Ekialdean sarchopsak bizi dira. Hauek dira aintzinako biztanleak
baina egun gune politikoetatik kanpo daude. Eta hegoaldean lhots-hasmpas
etniakoak daude, Nepaletik heldutako azken emigrazioa. Hauek Butango
bizitzan hutsaren hurrengoak dira, ez baitute inongo eskubiderik eta
horietako asko kanporatuak izan dira azken hamarkadan.
Erregeak, ngalong etniakoak, 1989etik “driglam namzha” (nazio
bat, herri bat) izeneko kanpaina abian jarri zuen eta horrek beste etniei
bere kultura eta hizkuntzaren bazterketa ekarri die, giro politikoa
erabat gaiztotuz. 1990etik 100.000 lagun erbesteratuta izan dira, eta
lhots-hasmpas asko, lehen esan dugun bezala, kanporatuta izan dira legez
etorkinak direla egotzita. Bi alderdi politiko bakarrik dira legezkoak,
DPT (Butango harmoniaren alderdia) eta PDP (herriaren alderdi demokratikoa),
biak monarkikoak dira eta ez dute kolokan jartzen erregearen politika
baztertzailea. Ezkertiarrek BCP-MLM (alderdi komunista butandarra marxista-leninista-maoista)
alderdian bilgune aurkitu dute. Talde honek lehergailu batzuk paratu
ditu eta horren ondorioz giro politikoa goitik behera kaskatu da; ezin
dugu ahaztu Nepalen aldaketa politikoa gauzatzen ari dela, eta munduko
bazter honetan Txinaren itzala oso luzea dela.
2008ko martxoaren 24an egin dira lehenengo hauteskundeak. Irabazlea
DPT alderdia izan da eta parte hartzea handia izan da, %79,4koa. Ematen
du Butango monarkia bizkortuta atera dela erronka honetatik.
Hizkuntzei dagokienez hauek dira mintzaerak, eta bizi duten egoera linguistikoa:
DZONGKHA, Druka izenarekin ere ezaguna. 250.000 hiztun
ditu eta ingelesarekin batera hizkuntza ofiziala da. Hezkuntzan monarkiak
onartzen duen hizkuntza bakarra da. 1991tik idazteko Erromako alfabetoa
erabiltzen den arren, erlijioan tibetar idazkera jarraitzen dute baliatzen.
Lau dira natiboen hizkuntzak, TSHANGLA, IHOKPU, GENGDU, eta
OLIKHA. Osotara 150.000 hiztun biltzen dituzte, hots, Butango
biztanleriaren laurden bat.
BUTHANG, tibetar familiakoa da, Butango erdialdean
mintzatzen da eta 150.000 hiztun ditu, herriaren laurden bat. Nepalen
ere mintzatzen da.
CHONCHAN NGACHA, hau ipar-ekialdean mintzatzen da eta
gutxi gora behera 20.000 hiztun ditu.
DZALAKHA, ekialdean, Indian eta Tibeteko Cuona (Tsona)
eskualdean hitz egiten da.
Hizkuntz honek 62.500 hiztun ditu eta mehatxatuta dago. Shangri Latza
gisa ezagutu genuen gure gizartean, paradisua zela sinestarazi nahi.
Ba daude beste ele batzuk, besteak beste, IHAKPU, OLIKHA/MONPA,
GONGDU. Bakoitzak 2.000 hiztun inguru ditu. Denak elebidunak
dira eta egoera larrian daude, ordezkapenaren prozesua oso aurreratua
baitago.
Butango hizkuntza minorizatuen mehatxurik handienak bi dira: erregea
aurrera eramaten ari den “driglam namzha” kanpaina, eta
ingelesaren ordezkapena. Aukeratutako parlamentu berria gai izango al
da arazo hau konpontzeko? |
