2002an Euskadi Saria jaso zuen “100 % Basque” lanarengatik, baina ordurako hainbat poesia liburu, nobela eta saiakera idatzita zituen Itxaro Borda Baionako idazleak. Luzien Etxezaharretarekin batera Maiatz aldizkari literarioa sortu zuen 1982an eta bertan izan ez ezik, Euskal Herriko beste hainbat aldizkari eta egunkaritan kolaborazioak ere egiten ditu. Iaz “Zeruetako erresuma”, bere azkeneko eleberria karrikaratu zuen eta etorkizunera begira milaka proiektu ditu buruan bueltaka.

Kontent al zaude orain arte eginiko ibilbidearekin? Zer ekarri zizun sari horrek?
Ez dut askotan atzera so egiten, egia erran. Gertatzen zait gai batez zer idatzi dudan berriz irakurtzea eta ohartzen naiz ene bide literario guztia katarsia moduko bat izan dela. Hertsiegia agian katarsia soila idazletasuna aldarrikatzeko, baina aldian aldiko munduaren ikuspegiaren lekukotasuna hor dago eta ez dut damurik. Euskadi sariarena? Poz handia suertatu zen bistan dena, galdera askorekin, adibidez merezi al nuen eta horrelakorik.

Iaz “Zeruetako erresuma” zure azken eleberria karrikaratu zenuen. “100 % Basque” euskaltasunaren muinetik landu bazenuen “zeruetako erresuma” lanarekin, berriz, giro hori kanpoko perspektiba batetik jorratu duzula aipatu duzu. Zergatik? Distantzia pixka bat hartu nahian edo? Zer moduzko harrera izan du jendartean azken lan honek?
Bai hori erran dut eta menturaz egia da. Euskal munduaren hegietarik idatzia da nobela, pertsonaien baitako anbiguitate gehiagorekin, onak txarrak dira eta alderantziz, euskaltasunaren muinean pertsonaiak onak ala txarrak dira, etsaiak etsai etab. Horrela idazteak, euskal mundua bereziki aipatzeko aukera eman dit, nola bizi den, nola azaltzen den imajinario kolektiboan. Euskal mundu txikiak nahi du, beti, euskaldunen mundu handia konbertitu eta salbatu. Euskal fedegabe horien patuak ditut “Zeruetako erresuma” horretan biltzen. Distantzia baino bestelako ikuspegi bat eskaini dut. Irakurleak ongi hartzen du liburua, bere memoria propioaren altzo bezala, baina hizkuntza ez omen da erraza eta horrek anitz irakurtzetik gibelatzen ditu. Alabaina liburuan erabiltzen dudan euskara neuretzat ideala da, euskararen desagertze garaikidearekin kontrastean.

Iparralde eta Hegoaldearen arteko elkar ezagutza txikia dela sumatzen da hainbat alorretan. Literaturari dagokionez ere, horrela dela uste duzu? Horregatik esan al duzu inoiz idazle bakartua sentitzen zarela?
Iparraldeak existentzia kulturala galdu du, hegoaldean merkatua garatu denean. Iparraldearentzat, alta, geratzen da leku bat eta hau da tradizioarena, dantza, kanta eta euskara zaharrarena. Iparraldeko kulturari ez zaio modernitaterik eskatzen. Iparraldeko kultura-sortzaileen gaurkotasuna ukatzen da eta gaur hain zuzen, idazten edo abesten dugunontzat ez da egokia. Baina hala ere aitzina behar da, bidea egin. Bakartua sentitzen naizela diot, ez dudalako idazle gisako nortasunik, azaleko idazle superfizial bat naiz beti. Baina bakartasun horrek nahi dudana nahi dudan moldean izkiriatzeko eta idazte-esperientzien biderkatzeko libertatea ematen dit.

Gizartearen beste esparru batzuetan gertatzen den moduan, poliki bada ere emakumearen presentzia are eta nabarmenagoa da euskal literaturan ere. Zer deritzozu?
Emakumearen problematika plazaratzen hasi ziren ederki Amaia Lasa eta Arantxa Urretabizkaia bezalako idazleak duela aspaldi. Geroztik uhina ez da gelditu. Ohartzen naiz literatura oso femeninoa egitera behartzen gaituela “merkatuak” eta iparraldearentzat bezala, hor gai femeninoetan soilik mugatzeko arriskua badugu. Emakume idazleak agian lehen baino lehen ongi eginen du genero determinismotik kanpoko literaturan murgiltzen hastearekin, pertsonaiak nagusiki emakumezkoak dituen arren. Hargatik bakoitzak idazten du bere ikuspegi pertsonaletik, irakurleari beste inork egiten ez dion proposamen literarioa eskainiz. Merkatu orokorraz gain, saihets merkatuen ibilera sustatzekoa da horretarako.

Berrian karrikaratutako artikulu batean, Euskal Herrira iritsi diren hiru sari nazionalak euskarazko idazleei ematea euskal literaturaren oparotasunaren seinale dela aipatu izan du Pako Aristik. Ados al zaude?
Ba bai ados nago. Postari lana, hainbat egunkari eta aldizkaritan kolaborazioak eta liburuak idazteaz gain, euskalgintza munduan ere murgilduta izan zara hainbat urtez Iparraldean. Nola dakusazu bertako panorama?
Niko Etxartek dioen bezala baikor dakusat. Euskara zaharra urtzen ari da baina emeki emeki euskara berria hedatzen. Beraz segurtamen bat daukagu bederen euskara ez dela galduko, baizik eta aldatuko. Literatura aldetik mutil gazte andana batek merkatu orokorra konkistatzea lortu du azken urteotan, mutil izateak sosegatzen du pixka bat iparraldeko kulturkrazia. Bestaldetik, ez dut asko jarraitzen euskal politikaren mundua: gero eta gutxiago interesatzen zait. Eta lanean ez naizenean, idazteari ematen diot ene denbora libre gehiena, idazteari, ibiltzeari eta bidaiatzeari.

Aurrera begira zer proiektu dituzu?
Ez dut aurreproiekturik osatzen, ez eta karrera planik. Aldian aldika etortzen zaizkit ideia-xedeak eta asto-lana bukatzean liburua edo artikulua hor dago, irakurleengana heltzeko prest. Post Mortem Scripta Volant deituriko nobela xoxola izan liteke ene hurrengo liburua. Maiatz aldizkarian publikatu dira lehen bi kapituluak. Baina argitaratua izan aitzin liburu baten aipatzeak ez al du zorte txarra ekartzen? Egunero idazten dut, hats hartzea bezala da. Orduan proiektuak, edo milaka ditut edo bat ere ez.