
|
Beste
arau aitorrezin horiek
Egia ote da hizkuntzaren erabileran
eragiten duen arautegi bakarra agintarien lege, dekretu eta ebazpenak
direla? Zalantzagarria da. Izan ere, euskaldunok, gure etxea zutik dugulakoan,
legeriaren eraikina ere zurkaizteari heltzen diogu behin baino gehiagotan.
Bai, zeren beste arau esanezin batzuk sortu ditugu, beste molde batekoak
izan arren besteak bezain eraginkorrak direnak. Esate baterako…
Ahaleginak egin bai, baina gehiegi nekatu gabe. Gure arteko harremanei
eta gizarte errealitateari begiratu ondoren argi ikusten da oraindik
ere hainbat egoeratan ez dela esfortzu handirik egiten euskaraz aritzeko.
Izan ere, zergatik tematu beti euskaraz egitearekin? Mesedez, ez ditzagun
bazterrak nahastu! Euskaldunontzako gune berriak irabaz daitezkeela?
Bai, baina etxean, euskal txokoetan eta beste zenbait tokitan hitz egiten
uzten diguten bitartean…
Azaleko konpromisoekin aski da. Aurten ere euskaltzaleok hamaika elkargune
eta ospakizun izanen ditugu besteak beste euskararen alde gaudela erakusteko.
Haietan, giza multzo handiak bilduko dira. Hori bai, aipatu jarreraren
eta benetan egiten denaren arteko aldea multzo horiek bezain handia
izan daiteke. Ez du ematen Durangoko Azokara eta beste ekimen askotara
goazen lagun guztiok urte osoan zehar euskaraz irakurtzea, hitz egitea
eta bizitzea deliberatu dugunik. Lasai, ia ez dago kontraesanik: dirudienez,
hizkuntza-objektuaren alde egotea da kontua, ez gure alde…
Gehiago luza gintezke. Baina gauza bati errepara diezaiogun: gizarte
arau edo ohitura lau hauek, goitik datozen legeen zerbitzari zinak izatera
bultzatzen gaituzten arren, ez dira halabeharrez bete beharrekoak. Eta
inertziak bultzatu arren, hauskorrak dira oso, indarrean jarraitzeko
elikagai bakarra behar dutelako: nahimena.
Gure borondateaz hausteko erabakia hartzea erraza al da? Horixe baietz.
Euskaldunontzako eremu berriak zabaltzeko gogoa eduki behar dugu eta
horretan ari gara gero eta euskaldun gehiago. Aukera gehiago bilatzen
ditugu, gu guztion alde ari gara eta ez gara konformatzen. Eta gogoratu:
zorionekoak euskaldun otzanak… erdara ikusiko dutelako. |
Reyes
Ilintxeta
|
Duela 10 urte Nafarroako hainbat
euskara teknikariren ekimenari esker Ze berri aldizkariaren lehenengo
alea karrikaratu zen euskaraz eta erdaraz. Berriki 50. alea argitaratu
da eta hasieratik kazetari lanetan aritu den Reyes Ilintxetarekin egitasmo
honek eginiko ibilbideaz solasean aritu gara.
Noiz sortu zen Ze berri eta zer xederekin?
Orain dela 10 urte sortu zen eta hiru aldi edo garai izan ditu. Lehenengoa
esan bezala, duela 10 urte hasi zen, euskara teknikari batzuk euskararen
inguruko notiziak plazaratzeko zer edo zer egin behar zela pentsatzen
hasi zirenean. Ikusi zuten berri horiek euskal guneetara soilik iristen
zirela eta ez zirela hortik pasatzen. Iruditu zitzaien erdal guneetara
ere eraman behar zirela eta aldizkari bat egitea pentsatu zuten; hasieran
oso sinplea, bi tintatan inprimatuta, lau orrialdetakoa...Oso harrera
ona izan zuen eta beste teknikari batzuk egitasmoarekin interesatu ziren.
Jendea ere oso pozik agertu zenez, handitzea pentsatu zuten eta lehiaketa
egin zuten. Bigarren garai honetan, halere, helburu berdinak mantendu
ziren: hau da, euskararen inguruko notiziak ematea, batik bat notizia
onak, historiari buruzkoak eta gaur egungo kontuetaz. Kolorea eman zitzaion
aldizkariari, publizitatea sartu eta orrialde gehiago gehitu. Aldaketa
horiekin batera, euskara zerbitzu gehiagok bat egin zuten proiektuarekin,
horien artean Iruñeko Udalak. Gaur egun guztira 30 bat herri
daude sartuta eta ateak zabalik daude gurekin bat egin nahi duten udalentzat;
batik bat Iruñerrian eta hortik behetik. Horixe baita bere esparru
naturala. Hirugarren aldian orain sartzen ari gara Ze berriren edizio
digitalarekin eta aurrerantzean eginen ditugun berrikuntzekin.
Bitxia izanen zen batzuentzat euskararen sustapenerako aldizkaria
izanik euskaraz eta espainolez agertzea. Zer dela eta erabaki zen bi
hizkuntzatan egitea?
Bai, batzuentzat bitxia izan da eta guretako ere zaila da erabakitzea
notizia bakoitza zein hizkuntzatan joanen den. Baina gure formula horixe
da. Guztiontzako aldizkaria izatea nahi dugu: euskaldunentzat eta euskararekin
inongo loturarik ez dutenentzat. Erdaldunei begira eduki konkretu batzuk
prestatzen ditugu, hainbat kasutan euskaldunontzat oso ezagunak izaten
ahal diren gaiak jorratuz, bertsolaritza esaterako. Beste informazio
batzuk, zerbitzu informazio direnak, agenda, haur eta gaztetxoendako
kontuak euskaraz ematen ditugu, eta euskaldunei begira oro har interesgarriak
eta atseginak diren gaiak eskaintzen saiatzen gara, hainbat kasutan
euskararekin lotura zuzena ez duten gaiak.
Berriki 50. alea karrikaratu duzue. Orain arte eginiko bideaz zer balantze
egiten duzue?
Oro har oso balantze ona egiten dugu. Denborak aurrera egin ahala herri
gehiagok parte hartu du eta ale gehiago banatzen joan gara (gaur egun
70.000 inguru). Gehienak postontzietan banatzen dira, baina harpidedunei
etxera bidaltzen zaie doan Iruñean, Nafarroan, Euskal Herrian,
estatuan eta estatutik kanpo ere bai (10 herrialde ezberdinetara). Gure
pertzepzioa oso ona da, jendeak aldizkaria ezagutzen du, interesatzen
zaio eta batzuek, gainera, bilduma egiten dute. Bestalde ere parte hartzen
duten erakundeak ere pozik daude, beraz, balantzea, positiboa da.
Foru lurraldeko hedabideen artean zuen tokitxoa lortu duzue.
Zer ekarpen egiten du Ze Berrik?
Euskara historian zehar zer izan den eta zer eginkizun jokatu duen berreskuratzen
saiatzen gara. Horrekin batera, gaur egun egiten diren eta aurrerantzean
ere eginen diren kontuen berri ematen ahalegintzen gara. Hori guztia
ahalik eta modu atseginenean eta irekienean. Izan ere, euskaldunez gain,
euskararekin batere loturarik ez duten horiengana ere iritsi nahi baitugu.
Hemen Nafarroan euskaldunak eta erdaldunak elkarrekin, baina batzuetan
elkarri bizkar emanda bizi garela ematen du. Batzuek ez dute euskara
eta euskal mundua batere ezagutzen eta gure nahia desinformazio harresi
ikusezin hori apurtzea da, beti ere modu atseginean.
Nola ikusten duzu euskal hedabideen egoera Foru lurraldean?
Oso egoera zaila da. Berriarekin, Nabarrarekin, herrietako aldizkari
eta irratiekin zer gertatzen ari den ikustea besterik ez dago. Egoera
larria da. Berriki jakin dugu, gainera, Nafarroako Gobernuak diru laguntza
ukatu diola Euskalerria irratiari eta gainontzeko hedabideei ere gutxiago
emanen diela. Egoera oso zaila da, batez ere ekonomikoa. Publikoa badago,
txikia baina hor dago, eta horregatik diskriminazio positiboa egin beharko
litzateke ekonomia mailan. Hemen, ordea, alderantziz egiten da eta horren
ondorioz itotze ekonomikoa dator.
Ze Berriren edizio digitala sortu duzue: www.zeberri.com. Etorkizunari
begira, zer asmo?
Urtean 6 zenbaki egiten ditugu egun eta gustatuko litzaiguke ale gehiago
atera ahal izatea dagoen informazio mordoa plazaratzeko edota orrialde
kopurua gehitzea, baina momentuz horrela jarraituko dugula uste dut.
Web gunearekin oso ilusionatuta gaude eta agendari sekulako bultzada
eman nahi diogu, berritua egon dadin, osatua, e.a. Aldizkariko beste
edukiak ere kontsultatzeko aukera izanen da eta hizkuntza ezberdinetan
jartzea ere aztertzen ari gara, baina poliki-poliki. Jendeari eskatu
nahiko genioke egiten dituen ekitaldi guztien berri eman diezaguten
agenda horretan sartu ahal izateko. Horretarako info@heda.es helbidera
mezua bidaltzea besterik ez dute egin behar.
|
Argentina |
Zilarrezko herria
Argentinarren %97 jatorri europarrekoa da. Gehienen arbasoak Estatu
espainiarretik eta Italiatik abiatu ziren eta, denok dakigunez, euskal
herritar asko ere hara joan ziren. Indigenak sarraskituak izan ziren
eta gaur egun %3 besterik ez dira: ketxuak, guaraniak, chanak, kaingangak,
tehuelcheak…
Jatorrizko hizkuntza guztiak egoera kritikoan daude baina zaila da datu
fidagarriak lortzea, erroldan egiten diren galderak gaizki eginak daudelako;
“etnozidio estatistikoaz” ere hitz egin izan da. Honek zailtzen
du hizkuntza berreskurapenaren aldeko lana egitea. Dena den, Argentinako
hizkuntza hauek erabilpen ez-formaleko eremuetara konfinatuta daude
eta transmisioa eten da.
Espainieraren III. Nazioarteko Kongresua egin zen hiri berean, Rosarion,
Hizkuntzen I. Batzarra burutu zen azaroan ere. “Amerika kulturanitz
eta eleanitz baten alde” lelopean, Batzarrean Ameriketako hizkuntzen
balioa azpimarratu zen. Bukatutakoan, Batzarrak aniztasunaren eta hizkuntza
eskubideen aldeko bi dokumentu plazaratu zituen: hizkuntza autodeterminazioaren
aldeko adierazpena eta Batzarrean egondako jatorrizko herrien deklarazioa;
biak www.contracultural.com.ar/notas/cultu2.htm helbidean irakur daitezke.
Argentinarrak gurean
“Centro Argentino-Navarro” izeneko elkartea da Argentinatik
etorritako lagunak biltzen dituena. Taldea 1993ko urrian sortu zen Nafarroa
eta Argentinaren arteko harremanak estutzeko asmoarekin. Egoitza Iruñeko
Orbina auzoko Urrotz kalean dute; 948-363231 telefonoan daude eta baita
Interneteko helbide honetan ere: www.centroargentinonavarro.org.
Zentroko kideek pentsatu zuten zerbait egin beharra zegoela Argentinan
egoera txarrean dauden herrikideei laguntza emateko. Horrela, Herri
Argentinarrarekin Ekimen Solidarioa (ASPA) izena daraman proiektu kolektiboan
sartzea erabaki zuten. Besteak beste, arropa, jostailu didaktikoak eta
eskolarako tresnak bidaltzen dituzte Argentinako zenbait lekutara.
Nafarroako argentinarren ordezkari Marcelo Argañaraz de Arco
berriki sortutako Nafarroako Etorkinen Elkarteen Federazioaren (FAIN)
lehendakaria eta Immigrazioari buruzko Mahai Teknikoko partaide ere
bada.
|